Groente- en tuinafval weggooien terwijl je tuin juist voeding nodig heeft? Dat kan slimmer. Zelf compost maken is makkelijker dan de meeste mensen denken en je hebt er weinig voor nodig: een plek in de tuin, wat geduld en de juiste mix van materialen.
Wat is compost en waarom zou je het zelf maken?
Compost is verteerd organisch materiaal. Micro-organismen, wormen en schimmels breken plantenresten, keukenafval en ander organisch materiaal af tot een donkere, kruimelige stof. Die stof geef je terug aan de bodem. Je tuin krijgt er voedingsstoffen van, de bodemstructuur verbetert en de grond houdt beter water vast.
Zelf composteren heeft nog een voordeel: je gooit minder afval weg. Keuken- en tuinafval dat anders in de groene bak belandt, wordt waardevolle meststof voor je eigen tuin.
Wat kun je wel en niet in de composthoop gooien?
Goede compost vraagt om een mix van twee soorten materiaal: stikstofrijk en koolstofrijk. Stikstofrijk materiaal is nat en groen, koolstofrijk materiaal is droog en bruin. Gebruik je alleen het één of het ander, dan verloopt het proces te langzaam of ruikt de hoop niet fris.
Geschikte stikstofrijke materialen zijn:
- Groente- en fruitschillen
- Gemaaid gras
- Koffiedik en theezakjes
- Verse onkruiden (zonder zaad)
Geschikte koolstofrijke materialen zijn:
- Droge bladeren (linde, kastanje, populier, wilg en es composteren goed; plataan is minder geschikt)
- Takjes en snoeihout in kleine stukken
- Kartonnen dozen en eierdozen (zonder inkt)
- Stro en hooi
Gooi er geen gekookt voedsel, vlees, vis, zuivel of zieke planten in. Die trekken ongedierte aan of verspreiden ziektes in de hoop.
Hoe maak je een composthoop of compostbak?
Je kunt composteren in een open hoop, een zelfgemaakte houten bak of een gesloten kunststof compostvat. Een half beschutte plek werkt het best, bijvoorbeeld onder een boom, niet in de volle zon en niet op een plek waar het altijd regent. De grond eronder moet open zijn zodat wormen omhoog kunnen komen.
Zo begin je stap voor stap:
- Leg een laag grof materiaal op de bodem, zoals takjes of stro. Dit zorgt voor luchtcirculatie.
- Voeg afwisselend lagen groen en bruin materiaal toe. Streef naar een verhouding van ongeveer één deel groen op twee delen bruin.
- Zorg dat de hoop licht vochtig blijft, vergelijkbaar met een uitgeknepen spons. Te droog? Voeg water toe. Te nat? Voeg meer droog materiaal toe.
- Keer de hoop elke paar weken om met een riek of schop. Dit brengt zuurstof in het materiaal en versnelt het proces.
- Voeg nieuwe materialen altijd toe aan de buitenkant of onderkant, zodat het oudste materiaal binnenin blijft afbreken.
Na een paar maanden tot een jaar, afhankelijk van hoe actief je de hoop onderhoudt, is de compost klaar. Klare compost ruikt naar bosgrond en heeft een donkere, kruimelige structuur.
Composteren zonder tuin: de wormenbak
Heb je geen tuin of maar een klein balkon? Dan is een wormenbak een goede optie. In een wormenbak verwerken rode wormen (ook wel compostwurmen genoemd) je keukenafval tot wormencastings, een bijzonder rijke compostsoort. Een wormenbak past op een balkon of zelfs in een schuur en ruikt nauwelijks als je het goed bijhoudt.
Voer de wormen kleine hoeveelheden groente- en fruitresten, koffiedik en fijngemaakt karton. Vermijd citrus en ui in grote hoeveelheden, dat vinden de wormen minder prettig.
Bokashi: gefermenteerd keukenafval als basis
Een andere methode zonder tuin is bokashi. Daarbij fermenteer je keukenafval in een afgesloten emmer met behulp van micro-organismen op speciale zemelen. Het resultaat is geen compost, maar voorverteerd materiaal dat je kunt toevoegen aan je composthoop of ingraven in de tuin. Het voordeel: je kunt ook gekookt voedsel, vlees en zuivel bokashi-len, iets wat in de gewone composthoop niet kan.
Wanneer is je compost klaar voor gebruik?
Zelfgemaakte compost is klaar als het materiaal niet meer herkenbaar is, donkerbruin of zwart van kleur is en ruikt naar aarde. Strooi het in het voorjaar of de herfst als een laag van een paar centimeter over je borders of moestuin. Je hoeft het niet in te spitten; regenwormen zorgen er vanzelf voor dat het in de bodem verdwijnt. Gebruik het ook als potgrondverbeteraar door het door tuinaarde te mengen.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat zelfgemaakte compost klaar is?
De tijd die je nodig hebt om compost te maken hangt af van hoe actief je de hoop onderhoudt. Keer je de hoop regelmatig om en houd je de verhouding groen en bruin goed bij, dan is compost soms al na een paar maanden klaar. Laat je de hoop meer met rust, dan kan het een jaar of langer duren.
Mijn composthoop ruikt slecht. Wat gaat er mis?
Een stinkende composthoop betekent meestal dat er te weinig zuurstof is of dat er te veel nat materiaal in zit. Voeg droog materiaal toe zoals bladeren of karton, keer de hoop om zodat er lucht bij komt en zorg dat het niet te nat wordt.
Kan ik ook bladeren van de plataan composteren?
Plataanbladeren composteren langzamer dan andere bladeren en zijn daardoor minder geschikt voor de gewone composthoop. Bladeren van linde, kastanje, populier, wilg en es werken beter. Plataanbladeren kun je het best apart composteren als bladcompost, wat meer tijd kost.
Mag ik gekookt eten toevoegen aan de composthoop?
Gekookt eten, vlees, vis en zuivel horen niet in de gewone composthoop. Ze trekken ongedierte aan en geven geuroverlast. Wil je toch gekookt voedsel verwerken, gebruik dan de bokashimethode. Daarin kun je vrijwel alle keukenresten kwijt.
Wat is het verschil tussen een composthoop en een wormenbak?
In een composthoop breken allerlei micro-organismen en dieren organisch materiaal langzaam af door warmte en lucht. Een wormenbak werkt met speciale compostwurmen die keukenafval direct verteren. Een wormenbak is compacter en geschikt voor mensen zonder tuin of met weinig ruimte. Het eindproduct van een wormenbak is wormencastings, een voedselrijkere vorm van compost.
